Kilku wrzesińskich księży krytykowało działalność Komitetu Obrony Robotników. Ale władza i tak nie chciała budować kościołów we Wrześni. Dzisiaj mija 50. rocznica wydarzeń czerwcowych 1976.

25 czerwca 1976 roku miała miejsce fala strajków i demonstracji, m.in. w Radomiu, Ursusie i Płocku, która była reakcją na ogłoszoną dzień wcześniej podwyżkę cen żywności przez rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

Uczestnicy protestów byli represjonowani karami więzienia, zwalniani z pracy. Za robotnikami ujęli się intelektualiści z Warszawy, wśród nich m.in. ks. Jan Zieja. Do życia powołany został Komitet Obrony Robotników, którego głównym celem była pomoc prześladowanym. Początkowo wydarzenia czerwcowe we Wrześni przeszły bez echa. Sytuacja zmieniła się po roku.

NADZÓR NAD KOŚCIOŁEM

KOR stał się nie tyle siłą charytatywną, co polityczną. W jednej linii z nim stanął Episkopat i prymas Stefan Wyszyński. Metropolita gnieźnieńsko-warszawski 3 maja 1977 roku na Jasnej Górze mówił: – Czas mówić w Polsce o prawach ludzi wierzących. Jesteśmy w swojej Ojczyźnie, Ojczyźnie milenijnej, w której Ewangelia głoszona jest od tysięcy lat, wcześniej aniżeli inne nauki.

To wywołało wściekłość partii i otwarcie kolejnego etapu walki z Kościołem. Odczuli to natychmiast księża, administratorzy parafii na terenie gminy Września. Wydział do Spraw Wyznań działający przy Urzędzie Wojewódzkim w Poznaniu postanowił sprawdzić lojalność proboszczów wobec socjalistycznej ojczyzny. W myśl przysięgi składanej przed tym urzędem.

7 lipca 1977 roku zadanie to wykonał Kazimierz Jędraszczak, kierownik Wydziału do Spraw Wyznań. To były oficer Urzędu Bezpieczeństwa, który m.in. w latach 50. walczył z podziemiem niepodległościowym. Od 1958 roku kontynuował karierę w Urzędzie Wojewódzkim w Poznaniu w nadzorze nad kościołem.

OGÓLNE ZADOWOLENIE

Z „pogadanek” Jędraszczaka powstała notatka, w której znalazły się wypowiedzi księży na temat bieżącej sytuacji politycznej, spisane przez tegoż urzędnika. Podaję dosłowne cytaty.

Ks. Józef Wronka (parafia pw. św. Krzyża we Wrześni) – w czasie rozmowy podziękował władzom administracyjnym za zrozumiałe podejście do sprawy budowy plebanii w parafii pw. św. Krzyża. Stwierdził, że jest zadowolony ze współpracy z organami administracji państwowej. Potępił on działalność dysydentów i członków KOR-u, uważa, że ich postępowanie szkodzi całemu narodowi. Stwierdził, że działalność ich jest sprzeczna z obowiązującymi przepisami i dziwi go fakt, że władze państwowe przez tak długi okres czasu tolerowały ich działalność.

Ks. Władysław Kierzek (parafia pw. św. Ducha we Wrześni) – również podziękował władzom administracyjnym za pozytywne rozpatrzenie wszystkich spraw dotyczących administrowanej przez niego parafii. Stwierdził, że nie ma takich spraw pomiędzy państwem a kościołem, które mogłyby doprowadzić do jakichkolwiek konfliktów. Kościół również odsuwa się od rzekomych obrońców robotników i praw człowieka. On sam tą sprawą dużo się nie interesował, ponieważ uważa, iż fakty podawane przez rozgłośnie zachodnie są wyolbrzymione. Uważa, że nakazem chwili jest uczciwa praca wszystkich obywateli w celu podniesienia dobrobytu w naszym kraju.

Ks. Gabriel Kozikowski (parafia Bardo) – stwierdził, że mało interesował się sprawą KOR-u i rzekomych obrońców praw człowieka. Uważa, że sprawa ta jest wyolbrzymiona i ktoś chciałby żerować na głupocie, lecz nie udało się im wciągnąć do tego szerokich mas i wykorzystać kościoła katolickiego.

Ks. Kazimierz Zachman (parafia Gozdowo) – w czasie rozmowy okazywał swoje zadowolenie z osiągnięć gminy Września i zapewnił naczelnika, że dołoży starań, aby mieszkańcy jego parafii dużo włożyli wkładu w uporządkowanie terenu w związku z Bankiem Miast w którym Września uczestniczy. Odnośnie sprawy dysydentów i członków KOR-u powiedział, że sprawą tą się w ogóle nie interesował.

Ks. Franciszek Dekowski (parafia Kaczanowo) – w rozmowie z naczelnikiem okazał swoje zadowolenie ze współpracy z organami administracji państwowej. Stwierdził, że sprawa KOR-u nie interesowała go, również nie stwierdził, aby miejscowa ludność na ten temat prowadziła jakieś dyskusje.

Ks. Zbigniew Polanowski (parafia Marzenin) – administrator parafii Marzenin stwierdził, że nie widzi on żadnych spraw, które by przeszkadzały kościołowi w jego działalności. Potępił działalność ludzi zaangażowanych w KOR-ze uważa, że to naszemu narodowi jest niepotrzebne, a ludność powinna się więcej angażować w pracy zawodowej, zwalczać nieróbstwo, marnotrawstwo itp.

Ks. Jerzy Gryczka (parafia Węgierki) – potępił działalność ludzi zaangażowanych w KOR-e, uważa, że działają oni tylko we własnym interesie, czerpiąc korzyści materialne. On sam oraz kościół działalności tej nie pochwala i nie da się na pewno wciągnąć w rozgrywki sprzeczne z obowiązującymi przepisami.

Ks. Henryk Grubich (parafia Grzybowo) – jednoznacznie potępił działalność KOR-u i osób sympatyzujących z nimi. Bardzo dziwił go fakt okazania cierpliwości ze strony Państwa, że pozwolono im tak długo działać bezkarnie. Uważa, że każda działalność sprzeczna z obowiązującymi przepisami winna być karana. Stwierdził, że kościół i duchowieństwo nie da się wciągnąć w sprawy godzące jedność naszego narodu.

BUDOWNICTWO SAKRALNE

Kompromisowa postawa księży nie zawsze przynosiła spodziewany efekt. Księdzu Wronce co prawda pozwolono na budowę plebanii na Lipówce, ale już wniosek na wznoszenie świątyni z końca 1977 roku został odrzucony.

– Na terenie tej parafii kontynuowana jest budowa domu parafialnego (obecnie w stanie surowym). Uważa się za stosowne, aby sfinalizować jedną poważną budowę. W tej sytuacji tutejszy kolektyw uważa, że sprawa ta ewentualnie może być rozpatrywana w 1979 lub później – pisał Edward Rydz, naczelnik gminy Września, do Wydziału do Spraw Wyznań. Kościół pw. św. Józefa wybudowano w latach 1982–1985.

W tym czasie towarzysz Rydz storpedował również budowę kościoła dla Mankowa. Kuria Gnieźnieńska złożyła wniosek o możliwość postawienia domu Bożego u zbiegu ulic Kaliskiej i Wrocławskiej (dzisiaj znajduje się tu stacja Shell).

– Wyznaczony teren pod budowę kościoła, zarówno ze względów bezpieczeństwa publicznego, jak i jego przeznaczenia w planach rozwoju miasta, nie może również być brany pod uwagę na ten cel. Mianowicie jest to teren położony przy skrzyżowaniu ruchliwych dróg Września – Miłosław i Września – Pyzdry. Przy drogach tych – w pobliżu wnioskowanego terenu – usytuowane są przedsiębiorstwa budowlane korzystające z licznego ciężkiego transportu kołowego oraz Komenda Straży Pożarnych ze swoim zapleczem sprzętu gaśniczego – opiniował Rydz.

Świątynia na Osiedlu Sławno została wybudowana w latach 1988–1996.