Akcja o kryptonimie „Porządek”. Pacyfikacja Wrześni w 1971 [WIDEO]

Milicjanci mieli nie używać pałek w miejscach publicznych, ale „przypadki zniewag i napaści na funkcjonariuszy MO i członków ORMO konsekwentnie tępić”. Tak zalecała mjr Alicja Kostrzewska, komendantka Milicji Obywatelskiej we Wrześni, podczas akcji o kryptonimie „Porządek”.

W dniach 5–30 września 1971 roku organy porządkowe na terenie powiatu wrzesińskiego zrealizowały akcję o kryptonimie „Porządek”. Pretekst? Rosnąca przestępczość. Jednakże celem była pacyfikacja buntu społecznego po wydarzeniach grudniowych 1970 na Wybrzeżu.

TO PIJAK I ZŁODZIEJ

Rozluźnienie dyscypliny społecznej we Wrześni było widać w statystykach pierwszych siedmiu miesięcy 1971 roku. Liczba przestępstw wzrosła z 336 do 413, jednocześnie spadała wykrywalność – z 80,7 do 74,1 proc. Dużą dynamikę w statystykach miały włamania i kradzieże mienia prywatnego i społecznego. Młodzież ucieszyła się z upadku Gomułki. Wstąpił w nią istny diabeł, ponieważ o 141 proc. – w porównaniu z rokiem 1970 – wzrosła liczba przestępstw z udziałem nieletnich.

Ciągle powszechne pijaństwo podbijało liczbę wykroczeń, głównie w zakresie zakłócania porządku publicznego i nietrzeźwych kierowców. Dlatego organy porządkowe wdrożyły akcję o kryptonimie „Porządek”. Jej plan przygotowała mjr Alicja Kostrzewska, komendantka MO we Wrześni.

OBSERWACJE I WYWIADY

W pierwszej kolejności pod lupę wzięto osoby z marginesu społecznego.

– Należy wokół tych osób prowadzić wywiady, kontrolować mieszkania meliniarzy i stosować obserwację tych osób w lokalach i miejscach zgrupowania się elementu przestępczego – brzmiało zalecenie dla funkcjonariuszy.

Pod obserwacją znaleźli się także Wrześnianie, którzy żyli ponad stan z legalnych dochodów. Milicja i bezpieka monitorowały również zakłady pracy. Funkcjonariuszy interesowali zwłaszcza wychodzący z fabryk pijani pracownicy, a także pijaństwo po godzinach pracy, marnotrawstwo i nieprawidłowości w organizacji dozoru nad mieniem społecznym.

PATROL WZMOŻONY

Do przywracania porządku we Wrześni zostały zaangażowane znaczne siły i środki. Patrole odbywały się codziennie od 18.00 do 2.00 w nocy. Do akcji dysponowano kilka patroli: pieszy mundurowy (dwóch milicjantów, dwóch członków ORMO), pieszy operacyjny (funkcjonariusz operacyjny po cywilnemu, po jednym członku ORMO i przedstawicielu Związku Młodzieży Wiejskiej lub Związku Młodzieży Socjalistycznej). Inspekcje na drogach prowadził patrol motocyklowy. W razie zadymy do akcji wkraczała grupa interwencyjna w składzie: radiowóz z dwoma milicjantami i dwoma ormowcami.

Patrolom zmotoryzowanym wyznaczono 12 stałych miejsc we Wrześni, w które udawały się per pedes w ramach patrolu wzmożonego:

• ul. Wojska Polskiego na wysokości wylotu ul. Konopnickiej, z dojściem na penetrację działek i kontrole zabezpieczenia Szkoły Podstawowej nr 3, kiosku Ruch i sklepu spożywczego;
• wjazd przy Szkole Podstawowej nr 1 z dojściem na stadion Zjednoczonych, cmentarz, działki i kontrola zabezpieczenia szkoły nr 1;
• ul. Gnieźnieńska z dojściem na kontrolę basenu, Technikum Mleczarskiego i przedszkola Tonsilu;
• droga do Psar z dojściem na kontrole PZZ-etu, Centrali Nasiennej, Bacutilu, restauracji nad jeziorem, jednego mieszkania rodzin cygańskich; objazd z penetracją działek i obserwacją lasku;
• ul. Wrocławska z dojściem na kontrolę zabezpieczenia przedsiębiorstw PBRol, PSIBR, PPPLMBR;
• ul. Kościuszki przy domu kultury, gdzie zbierał się patrol, który wcześniej wysiadał na Opieszynie – przy wejściu do parku – i pieszo udawał się na kontrole Szkoły Podstawowej nr 2 i kontrolę mieszkań rodzin cygańskich na ul. Kościuszki i meliniarza Giżewskiego;
• Dębina – penetracja cmentarza;
• przy POM-ie z dojściem na kontrolę obiektów Tonsil 2, Meramontu i penetrację zabudowań poligonu;
• przy os. Batorego z kontrolą piwnic bloków, kiosków, miejsc budowy oraz stróża;
• ul. Ogrodowa z penetracją działek, kontrolą piekarni WSS;
• ul. Witkowska z dojściem na kontrolę pawilonu meblowego, zakładu energetycznego, sklepu WSS, rzeźni, liceum ogólnokształcącego, z kontrolą piwnic bloków oraz szkoły zawodowej;
• ul. Konopnickiej z dojściem na kontrolę sklepu WSS, kiosku Ruchu i piwnic na osiedlu.

ROBOCZY ZESPÓŁ KIEROWANIA

Powołano sztab, który miał kierować akcją przywracania porządku na ulicach Wrześni. Na jego czele stanęła mjr Alicja Kostrzewska – komendant powiatowy MO, a w skład sztabu weszli także: mjr Franciszek Teodorczyk – zastępca komendanta ds. bezpieczeństwa SB, kpt J. Kuczyński – zastępca komendanta MO, ppor. Kazimierz Nowicki – kierownik referatu kryminalnego, ppor. L. Taciak – kierownik referatu dzielnicowy, por. L. Florek – inspektor ds. ORMO.

Akcja o kryptonimie „Porządek” odniosła skutek. Na odprawie wojewódzkiej, która odbyła się w 1972 roku, Września brylowała w niektórych statystykach. Komendant Alicja Kostrzewska stała się osobą rozpoznawalną, m.in. dzięki filmowi pt. Szeryf, który zrealizowała Krystyna Mokrosińska.

Główne zdjęcie: Komendant Alicja Kostrzewska i jej zastępca Kazimierz Nowicki. Fot. Września na starej fotografii. Ze zbiorów Kazimierza Nowickiego

W środku: Rynek we Wrześni w 1971. Fot. Września -Miasto w Centrum Zainteresowania

Ulica Opieszyn we Wrześni w 1971. Fot. Września -Miasto w Centrum zainteresowania

Budowa amfiteatru we Wrześni w 1971. Fot. Września -Miasto w Centrum zainteresowania