unsplash.com Licencja: https://unsplash.com/license
Nie potrzeba do tego specjalistycznej wiedzy. Potrzebne są za to rzetelne zapisy i wspólne zasady, co i jak się liczy.
MTBF (Mean Time Between Failures) to średni czas pracy maszyny między kolejnymi awariami, liczony jako łączny czas pracy podzielony przez liczbę awarii w danym okresie. Im wyższy MTBF, tym rzadziej maszyna się psuje. Do obliczeń bierze się tylko czas, w którym maszyna miała pracować, czyli bez weekendów i planowanych postojów, jeśli wtedy stała wyłączona.
MTBF najprościej liczyć dla każdej maszyny osobno, w godzinach. Jeśli maszyna pracuje na jedną zmianę, pięć dni w tygodniu, jej planowany czas pracy w miesiącu to około 170 godzin, a nie 720 godzin kalendarzowych.
MTTR (Mean Time To Repair) to średni czas przywrócenia maszyny do pracy po awarii, liczony jako łączny czas napraw podzielony przez ich liczbę. Im niższy MTTR, tym szybciej usterka zostaje usunięta. Trzeba ustalić, od kiedy liczy się naprawę: od zgłoszenia awarii czy od przyjścia mechanika. Oba warianty są poprawne, o ile zakład stosuje jeden z nich konsekwentnie, bo tylko wtedy wyniki z kolejnych miesięcy da się porównać.
Do czasu naprawy wlicza się zwykle diagnozę, oczekiwanie na części, samą naprawę i próbne uruchomienie. Oczekiwanie na części potrafi zająć więcej czasu niż praca mechanika, dlatego przy wysokim MTTR to pierwsza rzecz do sprawdzenia.
Dane w tym przykładzie są umowne. Maszyna miała w ciągu miesiąca pracować 500 godzin, w tym czasie zepsuła się 4 razy, a naprawy trwały łącznie 12 godzin. Rzeczywisty czas pracy wyniósł więc 488 godzin. MTBF to 488 / 4 = 122 godziny, a MTTR to 12 / 4 = 3 godziny. Z obu wskaźników można też policzyć dostępność maszyny: MTBF / (MTBF + MTTR) = 122 / 125, czyli około 97,6%.
Sam wynik niewiele mówi. Wartość ma dopiero porównanie z poprzednimi okresami albo z podobną maszyną pracującą w tych samych warunkach.
W małym zakładzie awarii jest niewiele, więc jedna dodatkowa usterka mocno zmienia wynik. Jeśli maszyna psuła się dwa razy w miesiącu, trzecia awaria obniża jej MTBF o jedną trzecią, choć stan maszyny wcale nie musiał się zmienić. Dlatego wskaźniki lepiej liczyć za dłuższy okres, na przykład kwartał albo pół roku, i patrzeć na trend. Średnia dla całego parku maszynowego zaciera obraz, więc przydatniejsze są wyniki dla kilku najważniejszych maszyn.
Rejestr powinien zawierać przy każdej awarii maszynę, datę i godzinę zatrzymania, godzinę ponownego uruchomienia oraz krótki opis przyczyny i naprawy. Trzeba też ustalić, co jest awarią, na przykład czy kilkuminutowe zatrzymanie usunięte przez operatora trafia do rejestru. Bez takiej umowy jedna zmiana zapisuje wszystko, druga tylko poważne usterki, a wskaźniki przestają być porównywalne.
Niski MTBF wskazuje maszyny, którym przyda się częstszy albo dokładniejszy przegląd. Wysoki MTTR częściej oznacza problem organizacyjny niż techniczny: brak części na miejscu, szukanie dokumentacji albo późne zgłoszenie awarii. Oba wskaźniki pomagają też uzasadnić remont lub wymianę maszyny, bo zamiast wrażeń dają liczby z kilku miesięcy.
Wskaźniki nie służą do oceniania ludzi. Jeśli wysoki MTTR staje się powodem do szukania winnych, awarie zaczynają być zapisywane jako krótsze, niż trwały naprawdę, i dane tracą wartość.
SUR-FBD (sur.pl) to polskie oprogramowanie do utrzymania ruchu klasy CMMS/EAM, które warszawska firma FBD rozwija od ponad 20 lat. Moduł raportów pokazuje między innymi MTTR, MTBF i analizę Pareto kosztów. Zakres funkcji zależy od wersji, od Lite dla małych przedsiębiorstw po Enterprise dla dużych zakładów. Producent ma na koncie ponad 130 wdrożeń w firmach produkcyjnych.
