materiały partnera
Rynek suplementów diety dynamicznie rośnie, co niejednokrotnie prowadzi do mylenia ich statusu prawnego oraz mechanizmu działania z produktami leczniczymi. Wielu konsumentów błędnie uważa te preparaty za środki o udowodnionym działaniu terapeutycznym, przyjmując je w sposób niekontrolowany bez wcześniejszej diagnostyki. Jakie są zatem różnice między lekami a suplementami diety? Jak bezpiecznie stosować suplementację?
Suplementy diety, zgodnie z definicją prawną obowiązującą w Unii Europejskiej, są środkami spożywczymi, których celem jest uzupełnienie normalnej diety. Stanowią skoncentrowane źródło witamin, składników mineralnych lub innych substancji wykazujących efekt odżywczy, lub inny fizjologiczny. Ich głównym przeznaczeniem jest wyłącznie uzupełnianie niedoborów wynikających ze źle zbilansowanej diety. Nie mają one właściwości leczniczych ani nie są przeznaczone do diagnozowania, leczenia czy zapobiegania chorobom. Wprowadzenie ich do obrotu podlega procedurze zgłoszenia do Głównego Inspektora Sanitarnego (GIS), a nie rygorystycznemu procesowi rejestracji.
Mimo że składniki aktywne w suplementach mogą pokrywać się z substancjami stosowanymi w farmakoterapii (np. witamina C), ich dawki są często niższe lub ustalone na poziomie mającym wspierać dietę. Substancje te mają jedynie wspierać prawidłowe funkcjonowanie organizmu, a ich działanie jest warunkowane efektywnością ich absorpcji w przewodzie pokarmowym.
Główna i najistotniejsza różnica między suplementem diety a lekiem wynika z ich statusu prawnego, celu stosowania oraz procesu dopuszczenia do obrotu. Leki, zgodnie z ustawą Prawo farmaceutyczne, są substancjami posiadającymi właściwości zapobiegania lub leczenia chorób, a ich działanie terapeutyczne musi być udowodnione w rygorystycznych, wielofazowych badaniach klinicznych. Proces rejestracji leku jest długi i kosztowny, wymaga potwierdzenia bezpieczeństwa, skuteczności oraz jakości wytwarzania (GMP), a nadzór sprawuje Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych. Co jednak istotne, na rynku można znaleźć także producentów suplementów, których produkty mają potwierdzenia jakości wytwarzania, jak np. NOYO® Pharm.
Natomiast suplement diety jest środkiem spożywczym i nie musi przechodzić badań klinicznych dowodzących jego skuteczności w leczeniu konkretnej jednostki chorobowej. Jego działanie jest deklarowane na podstawie ogólnej wiedzy naukowej o zawartych w nim substancjach odżywczych, a nie dowodów na konkretny efekt terapeutyczny. Z tego powodu nadzór nad suplementami sprawuje Państwowa Inspekcja Sanitarna, a nie organy farmaceutyczne.
Bezpieczne stosowanie suplementów diety wymaga przyjęcia świadomej i metodycznej strategii, eliminującej przypadkowe ich zażywanie. Pierwszym i najważniejszym krokiem jest diagnostyka laboratoryjna, która ma na celu potwierdzenie faktycznego niedoboru danego składnika w organizmie. Przyjmowanie witamin i minerałów bez ewidentnych wskazań może prowadzić do nadmiernej podaży, zwłaszcza w przypadku witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K). Ich nadmiar gromadzi się w wątrobie i tkance tłuszczowej, wywołując hiperwitaminozę.
Konieczne jest również unikanie samowolnego łączenia wielu różnych preparatów wieloskładnikowych, gdyż grozi to przekroczeniem bezpiecznych dawek poszczególnych mikroskładników. Przy wyborze konkretnego produktu należy kierować się renomą producenta i zwracać uwagę na formę chemiczną substancji aktywnej. Przykładowo, formy chelatowane minerałów (np. chelat magnezu) charakteryzują się znacznie lepszą biodostępnością niż formy nieorganiczne (np. tlenki), co zwiększa efektywność suplementacji.
Niezwykle ważna jest także konsultacja ze specjalistą w przypadku przyjmowania jakichkolwiek leków na stałe. Wiele powszechnie dostępnych suplementów, np. preparaty żelaza, błonnik czy dziurawiec, może wchodzić w interakcje farmakologiczne, zakłócając wchłanianie lub metabolizm leków. Może to potencjalnie obniżać ich skuteczność terapeutyczną lub zwiększać toksyczność. Suplementacja powinna być zatem zawsze dodatkiem do zdrowej diety, a nie jej substytutem.
