Las uczy więcej niż podręcznik. Adam Zbyryt o odkrywaniu natury

Biolog, ornitolog, naukowiec Uniwersytetu w Białymstoku i jeden z najbardziej cenionych popularyzatorów wiedzy o przyrodzie w Polsce był gościem Biblioteki Publicznej Miasta i Gminy Września, gdzie poprowadził warsztaty dla dzieci „Wakacyjna szkoła tropienia”.

Adam Zbyryt to autor książek, radiowiec i ambasador Fundacji PVE Dobra Energia. Po spotkaniu, które odbyło się w miniony poniedziałek (3 sierpnia), opowiedział nam o swojej pasji, dziecięcej ciekawości i o tym, dlaczego przyrodę najlepiej poznaje się poza szkolną ławką.

„WW”: Skąd wzięła się pana pasja do przyrody? Pamięta pan moment, kiedy hobby stało się sposobem na życie?
ADAM ZBYRYT: – Wszystko zaczęło się bardzo wcześnie, mniej więcej wtedy, kiedy miałem 10 lat, tak jak dzisiejsi uczestnicy warsztatów. Tą pasją zaraził mnie mój dziadek. Nie był przyrodnikiem, tylko mechanikiem, ale miał ogromną wrażliwość na naturę. Bardzo dużo czytał, interesował się tym światem i nauczył mnie uważności. Pokazywał mi rzeczy, których inni nie dostrzegali. Później sam zacząłem zgłębiać temat i chyba w pewnym momencie uczeń przerósł mistrza. Do dziś pielęgnuję tę pasję, bo właściwie nie ma dnia, żebym nie odkrył czegoś nowego. Jako naukowiec nieustannie czytam publikacje, analizuję, weryfikuję wiedzę i z każdym kolejnym odkryciem jeszcze bardziej fascynuje mnie świat przyrody. Chciałbym tę fascynację przekazywać innym – dzieciom, dorosłym, każdemu.

Jest pan naukowcem, pisze pan książki, prowadzi warsztaty. Jak znaleźć równowagę między pracą przy komputerze a byciem w terenie?
– To jest chyba najtrudniejsze. Zawsze mam poczucie, że za mało czasu spędzam w lesie. Z drugiej strony wiem, że pisanie jest moją misją. Nie robię tego dla pieniędzy, bo książki przyrodnicze w Polsce nie są sposobem na zarabianie. Piszę dlatego, że chcę pokazywać ludziom, jak niezwykła jest przyroda. Ostatnio coraz częściej tworzę również dla dzieci. W przyszłym roku ukażą się dwie moje nowe książki właśnie dla najmłodszych, bo uważam, że fascynację naturą warto zaszczepiać od najmłodszych lat.

Dziś spotkał się pan z dziećmi podczas „Wakacyjnej szkoły tropienia”. Dlaczego takie zajęcia są ważne?
– Bo przyrody nie da się nauczyć z podręcznika. Trzeba ją zobaczyć, dotknąć, usłyszeć i poczuć. Uważam, że biologii powinno uczyć się przede wszystkim w terenie. Możemy znać budowę komórki czy nazwy tkanek, ale jednocześnie nie odróżniać wróbla od mazurka albo gołębia grzywacza od sierpówki. A przecież nie będziemy chronić czegoś, czego nie znamy. Przyrodę każdy z nas może chronić, ale najpierw musi ją zrozumieć. Badania pokazują też, że kiedy uczymy się wśród zieleni, zapamiętujemy nawet o około 20 proc. więcej, niż siedząc w czterech ścianach. Dzieci dużo lepiej przyswajają wiedzę, kiedy mogą same obserwować i odkrywać.

Czy zdarza się panu wyjść do lasu po prostu dla siebie, bez aparatu i pracy?
– Oczywiście. Bardzo lubię wracać w te same miejsca. Z wiekiem coraz bardziej doceniam możliwość obserwowania, jak zmieniają się one w kolejnych porach roku. Zaczynam poznawać ich mieszkańców. Wiem, gdzie odpoczywa sarna, gdzie dzięcioł ma dziuplę, zauważam, co się zmieniło od ostatniej wizyty. Dopiero wtedy zaczyna się dostrzegać zależności, które wcześniej umykały.

Po tylu latach przyroda wciąż potrafi pana zaskoczyć?
– Każdego dnia. Regularnie śledzę badania naukowe dotyczące ptaków, ssaków, ekologii lasu czy ochrony przyrody i praktycznie cały czas pojawiają się nowe odkrycia. Człowiek myśli: „Naprawdę? Tak to działa?”. Im więcej wiemy, tym bardziej zdajemy sobie sprawę, jak wiele jeszcze pozostaje do odkrycia.

Czy w Polsce są jeszcze miejsca naprawdę dzikie?
– Polska jest krajem dobrze poznanym, ale wciąż mamy miejsca niezwykle cenne i dzikie, jak Puszcza Białowieska czy Karpaty. To obszary, które powinniśmy chronić i pozostawić przyszłym pokoleniom. Dzika przyroda niestety się kurczy. Warto patrzeć na las nie tylko jak na miejsce pozyskiwania drewna, a na góry nie tylko jak na stoki narciarskie. To przede wszystkim wyjątkowe ekosystemy, które zasługują na szacunek.

Jest miejsce na świecie, które szczególnie chciałby pan odwiedzić?
– Zdecydowanie Amazonia. Fascynowała mnie już jako dziecko. Niedawno byłem w rwandyjskim lesie deszczowym i zrobił na mnie ogromne wrażenie. Chciałbym teraz zobaczyć amazońską dżunglę i porównać oba te światy. Podczas każdej podróży patrzę na przyrodę oczami naukowca, szukam podobieństw i różnic, bo to pozwala lepiej zrozumieć funkcjonowanie całej naszej planety.

Jaką najważniejszą lekcję o przyrodzie chciałby pan przekazać naszym czytelnikom?
– Przede wszystkim zachęcam do zainteresowania się przyrodą i do większej pokory. Jako naukowiec wiem, jak wiele jeszcze nie wiemy. Chciałbym, żeby ludzie też zdawali sobie z tego sprawę. Zwierzęta nie są jednakowymi „egzemplarzami”. Każde ma swoją osobowość, zachowania, potrafi rozwiązywać problemy i często zaskakuje inteligencją. Im lepiej poznajemy świat przyrody, tym bardziej staje się on fascynujący. A żeby go chronić, najpierw trzeba go po prostu zrozumieć.