Artykuł został opracowany we współpracy z firmą Rolmako.
Po więcej podobnych materiałów zapraszamy na stronę naszego partnera: https://rolmako.pl/strefawiedzy https://rolmako.pl/technologiauprawy
1. Nadmiar resztek pożniwnych
Jednym z głównych wyzwań w uprawie bezorkowej jest duża ilość resztek pożniwnych, które pozostają na powierzchni gleby jako okrywa. Jeśli nie zostaną odpowiednio rozdrobnione i rozprowadzone, mogą utrudniać proces siewu oraz kiełkowanie roślin. Dodatkowo, warstwa mulczu spowalnia nagrzewanie się gleby, co może opóźniać wschody i początkowy rozwój upraw.
Aby poradzić sobie z tym wyzwaniem, warto zadbać o właściwe rozdrobnienie resztek pożniwnych i ich dokładne wymieszanie z górną warstwą gleby. Oprócz wykorzystania brony, doskonałym narzędziem może być wał nożowy, taki jak ProCut. Ważne jest również odpowiednie ustawienie i zastosowanie siewnika. Problem ten w mniejszym stopniu dotyczy gospodarstw hodowlanych, ponieważ resztki pożniwne są zazwyczaj wprowadzane z powrotem do gleby w postaci obornika.
2. Zwiększone ryzyko chorób i szkodników
Resztki pożniwne stwarzają dogodne warunki dla patogenów i szkodników, które mogą w nich przezimować dzięki utrzymującej się odpowiedniej wilgotności i temperaturze. Tradycyjna orka teoretycznie ogranicza ten problem, zakrywając resztki warstwą ziemi, co zmniejsza ich dostęp do roślin następczych. Niemniej jednak niektóre patogeny są w stanie przetrwać w głębszych warstwach gleby, a po jej odwróceniu przez pług mogą zagrażać roślinom w kolejnych sezonach.
Dlatego kluczową rolę w ograniczaniu chorób odgrywa właściwie zaplanowany płodozmian oraz stosowanie różnorodnych mieszanek międzyplonowych. Dbanie o stan ścierniska również pomaga zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób i szkodników. Warto jednak pamiętać, że odporność roślin, trwałość patogenów czy obecność konkretnych szkodników nie są w pełni uzależnione od wybranego systemu uprawy. Często obserwuje się różnice między polami — na jednym problem jest większy, a na innym mniejszy. Analiza przyczyn i dobranie odpowiednich metod zwalczania jest zatem kluczowe.
3. Problem zachwaszczenia i samosiewów
Badania wskazują, że w systemie bezorkowym zachwaszczenie może wzrosnąć w porównaniu do uprawy tradycyjnej, i to nawet o 18,8% do 76,9%. Jest to szczególnie widoczne w pierwszych latach po zmianie systemu uprawy. Dzieje się tak, ponieważ nasiona chwastów pozostają blisko powierzchni gleby, co sprzyja ich kiełkowaniu i szybszemu wzrostowi niepożądanych roślin.
Różnorodne zmianowanie skutecznie zmniejsza ilość chwastów i ogranicza ich zdolność do odradzania się. Według badań Szymankiewicza i współpracowników (2003), w uprawie uproszczonej liczebność chwastów w monokulturze wynosiła 107,3 szt./m², podczas gdy w płodozmianie spadała do 28 szt./m². Dobrym rozwiązaniem jest także wykorzystanie chwastownika ActivAgro w połączeniu z herbicydami, co pozwala osiągnąć niemal 100% skuteczność w eliminacji chwastów. Kluczowe jest jednak zapobieganie – wielu rolników zaleca dokładne oczyszczenie pola z chwastów przed rozpoczęciem uprawy bezorkowej, aby zminimalizować problemy w przyszłości.
4. Ograniczona skuteczność nawożenia i działania herbicydów
Znaczna ilość resztek pożniwnych tworzy barierę, która utrudnia przenikanie herbicydów i składników mineralnych z nawozów do gleby. Nawet przy odpowiednim rozprowadzeniu nawozów, ich składniki (zwłaszcza fosfor) często pozostają w górnej warstwie gleby, zamiast docierać do głębszych stref. Powoduje to ograniczenie dostępności składników odżywczych dla roślin, co negatywnie wpływa na plony. Dodatkowo taki stan rzeczy sprzyja zakwaszeniu wierzchniej warstwy gleby, co może pogłębiać problem.
Kluczowym elementem w uprawie bezorkowej jest spulchnianie głębszych warstw gleby, na przykład za pomocą kultywatora U436. Warto również rozważyć nawożenie rzędowe, które umożliwia precyzyjne dostarczanie składników odżywczych bezpośrednio w pobliże sianych roślin, zamiast pozostawiania nawozu na powierzchni mulczu. Przed rozpoczęciem uprawy bezpłużnej niezwykle istotne jest także zadbanie o właściwe pH gleby. Takie działania, w połączeniu z rezygnacją z orki, wspierają rozwój życia mikrobiologicznego w glebie, co w naturalny sposób zwiększa dostępność fosforu i innych minerałów, czyniąc je łatwiej przyswajalnymi dla roślin.
5. Zwiększone zagęszczenie gleby – problem podeszwy płużnej
Jednym z częstych błędów w uprawie bezorkowej jest ograniczanie się jedynie do płytkiej uprawy oraz zbyt częste przejazdy maszynami po polu. Prowadzi to do nadmiernego zagęszczenia gleby w wierzchniej warstwie, co negatywnie wpływa na wzrost roślin. Skutkiem jest słaby rozwój systemu korzeniowego oraz zaburzone stosunki wodno-powietrzne w glebie, co w konsekwencji obniża plony.
Aby uniknąć problemów związanych z zagęszczeniem gleby, warto unikać wspomnianych błędów, regularnie kontrolować jej stan w ciągu roku oraz przeprowadzać głęboszowanie co kilka lat. Szczególnie istotne jest to na glebach ciężkich i piaszczystych. Przed rozpoczęciem uprawy bezorkowej należy dokładnie ocenić poziom zagęszczenia gleby i usunąć podeszwę płużną, która mogła powstać na skutek wcześniejszego stosowania orki.
6. Spadek plonów w wilgotnych warunkach
Uprawa bezorkowa doskonale sprawdza się w latach suchych, jednak w okresach nadmiernej wilgotności gleby można zaobserwować obniżenie plonów. Według Guy’a Thibaulda, pełne korzyści wynikające z rezygnacji z orki, w tym stabilizacja plonów, stają się widoczne dopiero po 7–10 latach. Z kolei Dr Jill Clapperton zauważa, że gleba, która przez wiele lat była degradowana orką, potrzebuje czasu na regenerację i odbudowę swoich naturalnych właściwości.
Po upływie kilku lat gleba zaczyna odzyskiwać gruzełkowatą strukturę i zawartość próchnicy, które działają jak naturalna gąbka — wchłaniają nadmiar wody w okresach nadmiernej wilgotności i uwalniają ją w czasie suszy. Proces regeneracji biologicznych właściwości gleby i poprawy jej struktury można przyspieszyć, włączając do płodozmianu międzyplony i rośliny ochronne. Dzięki temu czas stabilizacji gleby może zostać skrócony nawet do dwóch lat. Warto dodać, że niektórzy rolnicy po przejściu na system bezpłużny nie zauważyli żadnego spadku plonów.
7. Tylko dla dużych, zamożnych gospodarstw
Nie da się ukryć, że uprawa bezorkowa wymaga specjalistycznych maszyn. Z uwagi na konieczność ograniczenia liczby przejazdów po polu, wyjątkowo efektywne są traktory o wysokiej mocy, które mogą obsługiwać szerokie agregaty. Dodatkowo, w gospodarstwach o powierzchni liczącej setki hektarów rezygnacja z orki i związanych z nią zabiegów prowadzi do znaczących oszczędności. W takich przypadkach inwestycja w nowoczesne maszyny szybko się zwraca, czyniąc ten system bardziej opłacalnym.
Wielu polskich rolników rozpoczęło przygodę z uprawą bezorkową już na początku lat 2000, korzystając jedynie z prostego kilkubelkowego kultywatora ścierniskowego oraz traktora, takiego jak Zetor czy Ursus. Wiele z tych gospodarstw skutecznie prowadzi uprawę bez pługa na powierzchniach do 20 ha. Nawet właściciele dużych, kilkusethektarowych gospodarstw zaczynali wprowadzać ten system na ograniczonym areale, inwestując początkowo tylko w 1–2 kluczowe maszyny. Ponadto dostępność różnorodnych urządzeń do uprawy bezorkowej – od wałów po duże agregaty – sprawia, że nie ma potrzeby natychmiastowej wymiany całego sprzętu w gospodarstwie.
8. Niedostateczna wiedza
Uprawa bezorkowa to wymagający system, który nie sprowadza się jedynie do odstawienia pługa na bok. Wymaga ona całkowitej zmiany podejścia do uprawy ziemi. Konieczne jest zrozumienie wyzwań, jakie niesie ze sobą ten sposób gospodarowania, oraz traktowanie go jako długoterminowej inwestycji. Jej efekty staną się widoczne, gdy gleba odzyska swoje naturalne procesy i równowagę, co przyniesie znaczące korzyści w przyszłości.
Efektywna uprawa bezorkowa opiera się na nieustannym poszerzaniu wiedzy. Niepowodzenia w jej stosowaniu najczęściej wynikają z niedoinformowania lub błędów, takich jak niewłaściwe nawożenie czy nieprawidłowe przeprowadzenie zabiegów agrotechnicznych. Można śmiało stwierdzić, że uprawa bezpłużna to proces ciągłego uczenia się, ponieważ każde pole ma swoje specyficzne wymagania, każdy rok przynosi inne warunki, a nawet jakość użytego materiału siewnego może znacząco się różnić.
Dlatego kluczowe jest nieustanne poszerzanie wiedzy o uprawie bezpłużnej. Warto śledzić branżowe blogi, takie jak te prowadzone przez Rolmako, które od lat wspierają rolników w skutecznym wdrażaniu tej metody. Równie pomocne mogą być rozmowy i konsultacje z bardziej doświadczonymi kolegami po fachu. Dzięki takiemu podejściu sukces w uprawie bezorkowej staje się znacznie bardziej osiągalny!
