Wyciekły dane Polaków. Co zrobić, jeśli są wśród nich nasze?

Niedawny wyciek danych medycznych blisko 19 milionów Polaków pokazuje, jak poważnym problemem stało się bezpieczeństwo związane z informacjami o nas.
Z systemów firmy MyDr mogły zostać wykradzione nie tylko dane pozwalające zidentyfikować pacjentów, ale również informacje dotyczące zdrowia. To szczególnie wrażliwe dane, dlatego warto wiedzieć, co zrobić, gdy okaże się, że wyciek objął również nas.

Przede wszystkim sprawdźmy, czy incydent nas dotyczy i jakie dane mogły zostać ujawnione. Informacje o znanych wyciekach można znaleźć w rządowym serwisie dane.gov.pl, natomiast w przypadku obecnego incydentu uruchomiono również serwis Bezpieczne Dane, w którym można sprawdzić informacje dotyczące tego konkretnego wycieku. Należy korzystać wyłącznie z oficjalnych stron, a nie przypadkowych wyszukiwarek oferujących sprawdzanie skradzionych baz.

Jeżeli okaże się, że nasze dane znalazły się w wycieku, jednym z pierwszych kroków powinno być zastrzeżenie numeru PESEL. Można zrobić to bezpłatnie w aplikacji mObywatel, przez stronę gov.pl lub w urzędzie gminy. Zastrzeżenie można później czasowo cofnąć, jeśli będzie potrzebne np. przy załatwianiu spraw wymagających potwierdzenia tożsamości. Zastrzeżenie PESEL-u nie oznacza, że od tej chwili jesteśmy całkowicie odporni na oszustwa. Może jednak ograniczyć ryzyko wykorzystania naszych danych m.in. przy próbach zaciągnięcia kredytu lub pożyczki czy otwarcia rachunku na nasze dane.
Jeżeli wśród wykradzionych informacji znalazły się dane dowodu osobistego, trzeba potraktować sprawę jeszcze poważniej. W przypadku podejrzenia, że dokument może zostać wykorzystany przez inną osobę, można go unieważnić i wyrobić nowy. Szczególne znaczenie ma sytuacja, w której wyciekł skan dokumentu, zawierający znacznie więcej informacji niż sam PESEL.

Warto również pomyśleć o hasłach. Jeśli używaliśmy tego samego hasła w kilku serwisach, a znalazło się ono w zaatakowanym systemie, należy zmienić je wszędzie. Najbezpieczniej stosować inne hasło do każdego konta oraz włączyć uwierzytelnianie dwuskładnikowe.

Samo zabezpieczenie kont nie wystarczy. Po dużym wycieku możemy spodziewać się bardziej wiarygodnych prób oszustwa. Przestępca, który zna nasze imię, nazwisko, numer telefonu czy informacje dotyczące korzystania z konkretnej usługi, może przygotować znacznie bardziej przekonujący telefon lub wiadomość. Może np. zadzwonić osoba podająca się za pracownika banku i poinformować o rzekomej próbie kradzieży pieniędzy. Następnie poprosi o podanie kodu, zatwierdzenie operacji w aplikacji albo przelanie środków na „bezpieczne konto”.
Nie róbmy tego. Bank nie każe klientowi przenosić pieniędzy na wskazany przez telefon „bezpieczny rachunek”. Nie podawajmy też przez telefon haseł, kodów autoryzacyjnych ani pełnych danych karty. Jeśli mamy wątpliwości, najlepiej się rozłączyć i samodzielnie skontaktować z bankiem, korzystając z oficjalnego numeru.
Tak samo należy traktować podejrzane SMS-y i e-maile. Wiadomość może wyglądać jak komunikat od banku, kuriera czy przychodni, a dodatkowo zawierać prawdziwe informacje o nas. To właśnie może być efekt wcześniejszego wycieku. Prawdziwe dane w wiadomości nie oznaczają, że wiadomość jest prawdziwa.

Warto też przyzwyczaić się do jednej prostej zasady: nie podawajmy firmom więcej danych, niż rzeczywiście potrzebują. W przypadku lekarza czy placówki medycznej część informacji jest oczywiście niezbędna do prawidłowej obsługi pacjenta. W innych sytuacjach warto jednak zastanowić się, czy kolejny sklep, aplikacja czy serwis rzeczywiście musi znać wszystkie informacje, o które pyta. Im mniej niepotrzebnych danych przekazujemy, tym mniej informacji może później trafić w niepowołane ręce.
Obecny wyciek pokazuje też, że dane medyczne wymagają szczególnej ochrony. Informacja o chorobie, leczeniu, wynikach badań czy przyjmowanych lekach może być dla człowieka znacznie bardziej wrażliwa niż zwykły adres e-mail. Jej ujawnienie może oznaczać nie tylko ryzyko oszustwa, ale również stres, naruszenie prywatności czy próbę szantażu.

Dlatego po informacji o wycieku nie warto ani panikować, ani wzruszać ramionami. Sprawdźmy, czy nasze dane zostały ujawnione, zastrzeżmy PESEL, zabezpieczmy konta i zachowajmy szczególną ostrożność wobec telefonów oraz wiadomości.
Nie mamy wpływu na to, jak dobrze swoje systemy zabezpieczy firma, której powierzamy dane. Mamy jednak wpływ na to, co zrobimy, gdy dowiemy się, że ktoś mógł je wykraść.