Wzrost liczby zatruć substancjami psychoaktywnymi, nowe zagrożenia w internecie i coraz szersze działania profilaktyczne – tak dziś wygląda rzeczywistość, z którą mierzy się Państwowa Inspekcja Sanitarna.
Jak podkreśla Lidia Anielska, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we Wrześni, problem jest złożony i wymaga zarówno kontroli, jak i intensywnej edukacji.

KONTROLE I WSPÓŁPRACA Z POLICJĄ

Jednym z kluczowych obszarów działania sanepidu jest nadzór nad obrotem tzw. nowymi substancjami psychoaktywnymi, potocznie nazywanymi dopalaczami. Jak wyjaśniają Kornelia Grzegorek i Paula Pietrzak, pracownice sekcji higieny pracy Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we Wrześni, działania są prowadzone we współpracy z policją i obejmują zarówno kontrole punktów sprzedaży, jak i analizę ich asortymentu.
– Weryfikujemy wszystkie produkty, nawet te, które wyglądają niepozornie, jak cukierki czy suplementy. Sprawdzamy ich skład, dokumentację i certyfikaty – podkreślają specjalistki z PSSE.
Inspekcja sanitarna odpowiada za kontrolę substancji wprowadzanych do obrotu, podczas gdy klasycznymi narkotykami zajmuje się policja. W praktyce jednak działania obu służb się uzupełniają.

NIEPOKOJĄCE STATYSTYKI

Sanepid prowadzi szczegółowy monitoring zatruć. Dane trafiają do Systemu Monitorowania Informacji o Dopalaczach (SMIOD), na podstawie którego tworzony jest obraz sytuacji w kraju. Na poziomie powiatu wrzesińskiego widać wyraźny wzrost liczby zgłoszeń: w 2024 roku odnotowano 8 przypadków zatruć, w 2025 – już 28. Jak zaznaczają urzędnicy, to tylko część rzeczywistej skali problemu.
– Rejestrujemy wyłącznie przypadki wymagające interwencji medycznej. To oznacza, że realna liczba osób mających kontakt z tymi substancjami jest znacznie większa – tłumaczą.
Najczęściej wykrywane substancje to m.in. amfetamina, mefedron, THC, LSD czy opioidy. Z danych wynika, że problem dotyczy głównie osób w wieku 20–50 lat, a większość przypadków dotyczy mężczyzn.

NOWE ZAGROŻENIA: INTERNET I EKSPERYMENTY

Choć liczba stacjonarnych punktów sprzedaży dopalaczy spada, zagrożenie przenosi się do sieci. Sanepid monitoruje sprzedaż internetową, gdzie produkty często są oferowane w atrakcyjnej, „niewinnej” formie – jako susze, żelki czy nalewki.
Szczególnym przykładem była fala ofert sprzedaży muchomora czerwonego, który mimo naturalnego pochodzenia zawiera substancje o działaniu psychoaktywnym. 
– Skala była zaskakująca. Oferty wyglądały jak zwykłe sklepy internetowe z rękodziełem, a produkty były przedstawiane w bardzo zachęcający sposób – relacjonują pracownice wrzesińskiego sanepidu.
Dzięki zgłoszeniom i współpracy między instytucjami wiele takich stron udało się zlikwidować. 

KONTROLA PREKURSORÓW I CHEMII

Dział higieny pracy nadzoruje również obrót substancjami, które mogą być wykorzystywane do produkcji narkotyków, jak np. aceton. Kontrolowane są zakłady pracy, ale też sprzedaż detaliczna. Analizowane są m.in. ilości sprzedaży, odbiorcy, zużycie w przedsiębiorstwach.
Jak podkreślają urzędnicy, w ostatnich latach zauważalny jest spadek użycia czystych substancji chemicznych – są one coraz częściej zastępowane gotowymi mieszankami, co może ograniczać ryzyko nadużyć.

PROFILAKTYKA I EDUKACJA

Sanepid nie ogranicza się jednak do kontroli. Kluczowym elementem działań jest profilaktyka. Instytucja prowadzi zajęcia w szkołach podstawowych i średnich, spotkania z młodzieżą i nauczycielami, działania informacyjne dotyczące uzależnień – nie tylko od substancji, ale także od telefonów czy nikotyny.
– Młodzież jest dziś bardzo świadoma, ale jednocześnie narażona na presję środowiska. Ważne jest, by pokazywać konsekwencje i uczyć podejmowania decyzji – podkreślają przedstawiciele sanepidu.
W działania edukacyjne włączani są także specjaliści – terapeuci i psychologowie, którzy pomagają zrozumieć mechanizmy uzależnień.

WYMAGANA WSPÓLNA REAKCJA

Jak zaznacza Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we Wrześni Lidia Anielska, statystyki są sygnałem ostrzegawczym, ale też narzędziem do planowania działań.
– Jeśli widzimy wzrost, musimy reagować. Edukować, kontrolować i współpracować z innymi służbami. Tylko w ten sposób możemy realnie ograniczyć skalę problemu – podkreśla szefowa PSSE we Wrześni.
Sanepid zapowiada kontynuację działań zarówno kontrolnych, jak i profilaktycznych, m.in. przy okazji Światowego Dnia Zdrowia oraz lokalnych inicjatyw skierowanych do mieszkańców.