Nie trzeba czekać, aż życie się rozpadnie

Stowarzyszenie Abstynentów Jantar działa we Wrześni od 1989 roku. Przez lata jego siedziba przy ul. Chopina stała się miejscem, do którego przychodzą osoby mające problem z alkoholem, ale także ich bliscy. – Najważniejsze jest to, żeby człowiek zobaczył, że może coś ze sobą zrobić – mówi Włodzimierz Maćkowiak, prezes stowarzyszenia.

Jantar powstał na bazie wspólnoty Anonimowych Alkoholików. Różnica jest jednak istotna. AA działa na zasadzie anonimowości i samofinansowania, natomiast stowarzyszenie, jako zarejestrowana organizacja pozarządowa, może pozyskiwać środki z zewnątrz i realizować projekty skierowane do mieszkańców.
Dziś Jantar liczy około 30 członków, ale z jego działalności korzysta znacznie więcej osób – według prezesa jest ich co najmniej sto. To nie tylko uczestnicy spotkań. Stowarzyszenie organizuje również wydarzenia, wyjazdy i przedsięwzięcia, które mają pokazać, że trzeźwość nie oznacza rezygnacji z życia. 
– Trzeźwienie to nie jest tylko niepicie. Trzeźwienie to są zmiany – podkreśla Włodzimierz Maćkowiak. 

Nie tylko „przestań pić”

To jedna z najważniejszych rzeczy, którą Jantar chce pokazać osobom szukającym pomocy. Sama abstynencja jest dopiero początkiem. Potem trzeba nauczyć się funkcjonować bez alkoholu, odbudować relacje, radzić sobie z emocjami i znaleźć sposób na życie, w którym nie trzeba sięgać po używkę, żeby poradzić sobie ze stresem, złością czy problemami. Dlatego w Jantarze ważne są również spotkania towarzyskie, wspólne wyjazdy, imprezy czy aktywność poza siedzibą stowarzyszenia. Organizowana przez nich zabawa abstynencka przyciąga osoby z różnych części Wielkopolski. W tym roku uczestniczyło w niej około 120 osób.
– Przychodzimy się bawić, potańczyć, pośmiać, poznać ludzi. Nie potrzebujemy alkoholu, żeby dobrze się bawić – mówi prezes.
Takie wydarzenia mają jeszcze jedno znaczenie. Przełamują stereotyp osoby uzależnionej jako kogoś, kto całkowicie przegrał życie.
– Choroba alkoholowa powoduje wstyd i lęk przed tym, jak zostaniemy odebrani. My próbujemy to przełamać. Pokazać, że można żyć bez alkoholu, normalnie funkcjonować i rozwijać się – tłumaczy Włodzimierz Maćkowiak.

Przyjść i po prostu porozmawiać

Jedną z najważniejszych form działalności Jantara jest punkt konsultacyjny, prowadzony dzięki środkom z gminnego programu rozwiązywania problemów alkoholowych. Od 15 marca do 15 grudnia można korzystać tam z pomocy terapeuty. Nie jest to terapia prowadzona przez stowarzyszenie. Rola terapeuty polega przede wszystkim na konsultacji – pomocy w rozpoznaniu problemu, wyjaśnieniu, jakie możliwości ma osoba uzależniona lub jej rodzina, i wskazaniu dalszej drogi. To ważne, ponieważ wiele osób nie wie, od czego zacząć.
– Ludzie najczęściej nie wiedzą, co z tym zrobić. Wszystko wrzucają do jednego worka: AA, stowarzyszenie, terapię. A to są różne rzeczy – mówi Maćkowiak.
Jeżeli potrzebna jest profesjonalna terapia, osoba zgłaszająca się do Jantara może zostać skierowana do odpowiedniej placówki. Stowarzyszenie nie zastępuje terapii ani leczenia. Ma natomiast pomóc zrobić pierwszy krok. W punkcie można również skorzystać z pomocy psychologa oraz prawnika. W przypadku psychologa spotkania mogą odbywać się wielokrotnie, szczególnie gdy problem dotyczy całej rodziny i potrzebna jest terapia rodzinna.
– Mamy naprawdę wiele przykładów uratowanych małżeństw. Ludzi, którzy uporządkowali swoje życie. Każdy, nawet najmniejszy sukces bardzo mnie cieszy – mówi prezes.

Telefon może być początkiem

Pan Włodek sam jest przykładem osoby, która przeszła drogę od uzależnienia do wieloletniej abstynencji. W stowarzyszeniu działa od 2012 roku, a pomaga innym przede wszystkim społecznie. Jego numer telefonu jest dostępny publicznie. Zdarzało się, że dzwonili do niego ludzie późnym wieczorem, a nawet w środku nocy. Prezes przyznaje jednak, że rozmowa z osobą, która właśnie jest pod wpływem alkoholu, nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem. 
– Mówię wtedy: przetrwaj, przyjdź. Usiądziemy, wypijemy kawę albo herbatę i porozmawiamy – tłumaczy.
Bo pomoc nie zawsze zaczyna się od wielkiej deklaracji. Czasem od telefonu. Czasem od wejścia do siedziby i powiedzenia: „Nie wiem, co mam zrobić”.

Stereotypowy wygląd alkoholika? 

Włodzimierz Maćkowiak zwraca uwagę, że uzależnienie może dotknąć bardzo różnych osób. Nie ma jednego wieku, zawodu czy statusu społecznego, który pozwalałby powiedzieć, że problem kogoś nie dotyczy. Do Jantara trafiają osoby w różnym wieku. Coraz częściej mówi się także o problemach związanych z innymi substancjami.
– Ludzie mają często obraz alkoholika jako człowieka leżącego pod budką z piwem. Tymczasem jest mnóstwo osób wysoko funkcjonujących, na stanowiskach kierowniczych czy menedżerskich – mówi prezes.
Uzależnienie może długo pozostawać niewidoczne. Człowiek może pracować, zarabiać, mieć rodzinę i pozornie dobrze funkcjonować. Problem zaczyna się wtedy, gdy alkohol staje się sposobem na regulowanie emocji, odreagowanie stresu czy codzienność bez niego zaczyna być coraz trudniejsza. 
– Wydaje mi się, że mi się to należy, bo mam stres w pracy, mam tyle obowiązków. Wracam do domu i należy mi się szklanka. Potem dwie – mówi prezes Jantara, opisując mechanizm, który może prowadzić do uzależnienia.

Pomoc potrzebna także rodzinie

Problem z alkoholem nigdy nie dotyczy wyłącznie jednej osoby. W Jantarze wiedzą o tym doskonale. Dlatego pomoc kierowana jest również do bliskich – partnerów, małżonków czy innych członków rodziny. Część osób trafia do stowarzyszenia właśnie wtedy, gdy relacje są już mocno nadwyrężone. Wspólna praca może pomóc je odbudować, choć – jak podkreśla prezes – nie ma tu prostych recept.
– Ja muszę się zmienić. Jeśli obie strony spotkają się gdzieś w połowie drogi i zaczną wspólnie żyć, wtedy zaczyna się nowa, wspólna droga – mówi.
Jantar nie obiecuje, że wszystko zmieni się po jednym spotkaniu. Wręcz przeciwnie. Włodzimierz Maćkowiak podkreśla, że utrzymanie trzeźwości wymaga pracy i własnych decyzji.
– To nie jest tak, że mi się udało, bo nie piję. To jest moja praca i moje wybory – wyjaśnia pan Włodek.

Kobiety nadal częściej milczą

Jedną z grup, do których szczególnie trudno dotrzeć, są kobiety. Zdaniem prezesa Maćkowiaka wciąż towarzyszy im duży wstyd związany z problemem alkoholowym. Choć sytuacja się zmienia, kobiety nadal rzadziej szukają pomocy w takich miejscach jak Jantar. Stowarzyszenie próbowało również stworzyć osobną grupę dla kobiet, aby łatwiej było im rozpocząć drogę do trzeźwości.
– Niech najpierw złapią trochę swojej abstynencji, poczują się bezpiecznie, a dopiero później wejdą w większą grupę – mówi szef wrzesińskiego stowarzyszenia.

Najważniejszy jest pierwszy krok

Siedziba Jantara nie jest dużym ani nowoczesnym lokalem. Stowarzyszenie od lat funkcjonuje w tych samych pomieszczeniach. W środku widać ślady historii – zdjęcia członków, którzy przez lata tworzyli to miejsce, wspomnienia dawnych spotkań i efekty pracy osób związanych z Jantarem. Lokal ma jednak coś, czego nie da się zmierzyć metrażem – jest miejscem, w którym można zamknąć drzwi i spokojnie porozmawiać. I właśnie tego najbardziej potrzeba osobie, która po raz pierwszy przychodzi po pomoc. Nie musi mieć gotowego planu. Nie musi wiedzieć, czy potrzebuje terapii, AA, psychologa czy jeszcze innej formy wsparcia. Nie musi też czekać, aż straci pracę, rodzinę czy zdrowie. Może po prostu przyjść i powiedzieć, że zaczyna mieć problem.
– Nam zależy na tym, żeby ludziom pokazywać, jak można się rozwijać, jak można iść do przodu. Nie tylko powiedzieć: „Nie piję, więc już jest dobrze”. Bo to dopiero początek – podsumowuje Włodzimierz Maćkowiak.