To nie był zwykły prezent urodzinowy. To symbol pamięci, wdzięczności i szacunku, zapisany ręcznie na kartach księgi, która połączyła mieszkańców Wielkopolski wokół jednej wyjątkowej osoby.

Mikołaj Matuszewski, młody pasjonat historii z Węgierek, podjął się niezwykłej inicjatywy. Z okazji 103. urodzin major Barbary Gancarczyk, ps. „Pająk”, postanowił stworzyć księgę pamiątkową wypełnioną życzeniami od mieszkańców regionu.
Pani major to postać wyjątkowa. W czasie II wojny światowej była sanitariuszką batalionu „Wigry” Armii Krajowej, walczyła w powstaniu warszawskim na Starym Mieście, niosąc pomoc rannym. Po upadku zrywu trafiła do obozu przejściowego w Pruszkowie, a następnie do obozu pracy we Wrocławiu. Po wojnie zaangażowała się w odbudowę Warszawy jako architekt. Za swoją odwagę i poświęcenie została odznaczona m.in. Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari oraz dwukrotnie Krzyżem Walecznych.

AKCJA, KTÓRA POŁĄCZYŁA LUDZI

Pomysł był prosty, ale jego realizacja wymagała ogromnego zaangażowania. Mikołaj w krótkim czasie odwiedzał szkoły, instytucje i organizacje, prosząc o wpisy do księgi. Równolegle zachęcał mieszkańców do przesyłania życzeń, które własnoręcznie przepisywał, tworząc spójną, wyjątkową pamiątkę.
Akcja objęła również Wrześnię i okolice. W księdze znalazły się wpisy m.in. przedstawicieli szkół, instytucji publicznych, służb, organizacji społecznych oraz osób prywatnych. Wśród nich znalazły się m.in. Samorządowa Szkoła Podstawowa w Otocznej, Zespół Szkół Politechnicznych we Wrześni, Komenda Powiatowa Policji, Państwowa Straż Pożarna, biblioteki, urzędy, stowarzyszenia oraz mieszkańcy regionu. Każdy wpis był wyrazem pamięci i uznania dla bohaterki, która – choć sama nie postrzega siebie w tych kategoriach – dla wielu pozostaje symbolem odwagi i poświęcenia.
Stojący za tą inicjatywą Mikołaj Matuszewski to uczeń Liceum Ogólnokształcącego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Słupcy, wolontariusz Instytutu Orderu Wojennego Virtuti Militari i członek Polskiego Towarzystwa Genealogicznego. Choć ma dopiero 17 lat, od miesięcy realizuje projekt „Bohaterowie gminy Września”, dokumentując groby weteranów i ratując ich historie od zapomnienia. Na rowerze przemierza kolejne miejscowości, zbiera materiały, analizuje archiwa i odtwarza losy ludzi, o których pamięć często zanika. Akcja stworzenia księgi była naturalnym rozwinięciem jego działalności, tym razem skierowanym do osoby, która wciąż jest wśród nas.

SPOTKANIE Z BOHATERKĄ

W sobotę 18 kwietnia Mikołaj osobiście wręczył księgę mjr Barbarze Gancarczyk podczas uroczystości urodzinowych w Warszawie. Jak przyznaje, ten moment był wyjątkowy. Pani major była wyraźnie wzruszona inicjatywą i przez długi czas nie rozstawała się z księgą, traktując ją jako szczególny dar.
Pomysł stworzenia księgi życzeń nie był przypadkowy. Jak podkreśla Mikołaj, wszystko zaczęło się od osobistego zaproszenia na uroczystość 103. urodzin bohaterki, które otrzymał wraz ze swoim kolegą Fabianem z Włoch. To właśnie wtedy pojawiło się pytanie: jaki prezent będzie odpowiedni dla osoby o tak niezwykłej historii, a jednocześnie tak ogromnej skromności?
– Długo zastanawialiśmy się, co moglibyśmy jej podarować. Pani major wielokrotnie powtarza, że nie czuje się kimś szczególnie zasłużonym, dlatego wiedzieliśmy, że nie może to być nic materialnego ani przesadnie okazałego. Chcieliśmy raczej pokazać jej, jak wielką jest postacią w oczach innych ludzi – opowiada mieszkaniec Węgierek.
Tak narodziła się idea księgi pamiątkowej – zbioru życzeń płynących z różnych środowisk i miejsc.
– Uznałem, że to będzie najpiękniejszy sposób, by oddać jej hołd. Księga miała pokazać, że pamięć o niej jest żywa, a jej historia ma ogromne znaczenie dla wielu osób. Od razu zabrałem się do działania i rozpocząłem zbieranie wpisów – dodaje 17-latek.
Relacja Mikołaja z panią major nie zaczęła się od tej inicjatywy. Ich znajomość ma swoje korzenie w projekcie, który młody pasjonat historii realizuje od dłuższego czasu. Postawił sobie ambitny cel dotarcia do jak największej liczby żyjących kawalerów i dam Orderu Virtuti Militari, jednego z najważniejszych odznaczeń wojskowych w Polsce. 
– Pani major naturalnie znalazła się na naszej liście. Dzięki kontaktom z fundacjami oraz środowiskiem powstańców warszawskich udało nam się zdobyć jej adres i numer telefonu. Najpierw były rozmowy telefoniczne, później wizyty – każda z nich niezwykle wartościowa. Właśnie podczas tych spotkań zostałem zaproszony na jej 103. urodziny, które były jednocześnie okazją do promocji jej książki – mówi Mikołaj.
Moment wręczenia księgi był dla niego jednym z najbardziej poruszających doświadczeń.
– Poczekaliśmy z kolegą, aż tłum gości nieco się przerzedzi, żeby móc spokojnie podejść i porozmawiać. Kiedy przekazaliśmy księgę, pani major była wyraźnie wzruszona. Nie kryła emocji – wspomina nastolatek.
Reakcja bohaterki tylko utwierdziła go w przekonaniu, że taka forma prezentu była właściwa.
– Najbardziej zapadło mi w pamięć, że trzymała tę księgę w rękach przez cały czas, aż do momentu opuszczenia archikatedry. To był dla mnie znak, że ten gest naprawdę miał dla niej znaczenie – zaznacza Mikołaj.

SYMBOLIKA PO LATACH

Uroczystość miała wyjątkowy, symboliczny wymiar także ze względu na miejsce i czas. Spotkanie odbyło się 18 kwietnia o godz. 17.00 w Archikatedrze św. Jana Chrzciciela w Warszawie – miejscu szczególnie ważnym w życiu pani major. To właśnie z tej świątyni ponad 80 lat temu, podczas dramatycznych wydarzeń powstania warszawskiego, Barbara Gancarczyk wyniosła zabytkowy krucyfiks, ratując go z płonącego budynku. Teraz wróciła tam jako bohaterka – otoczona pamięcią, wdzięcznością i życzeniami od setek osób.
Tegoroczne urodziny były powrotem do miejsca, które na zawsze zapisało się w historii bohaterki – i jednocześnie przypomnieniem, jak wielkie znaczenie mają czyny sprzed lat dla kolejnych pokoleń.