Poprawiona ortografia. Czy przyswoiliśmy już zmiany?

Na początku 2026 roku weszły w życie istotne zmiany w polskiej ortografii. Nowe zasady wprowadzone przez Radę Języka Polskiego dotyczą głównie pisowni małą lub wielką literą oraz pisowni łącznej lub rozdzielnej. Postanowiliśmy przyjrzeć się najciekawszym i najistotniejszym zmianom oraz przybliżyć je Czytelnikom „WW", nie zapominając o lokalnych realiach.

Spośród 11 głównych punktów (dostępnych na stronie Rady Języka Polskiego: https://rjp.pan.pl/zmiany-pisowni-2026) wybraliśmy te, które naszym zdaniem mogą szczególnie zainteresować mieszkańców powiatu wrzesińskiego, a więc także Czytelników „Wiadomości Wrzesińskich" i portalu Wrzesnia.info.pl.

Jak zostaliśmy Wrześnianami

Rewolucyjna wręcz zmiana zaszła w pisowni nazw mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi. Do tej pory zapisywaliśmy je małą literą*:

• wrześnianin / wrześnianka,
• neklanin / neklanka,
• miłosławianin / miłosławianka,
• pyzdrzanin / pyzdrzanka,
• kołaczkowianin / kołaczkowianka.

Natomiast od 1 stycznia poprawny jest zapis wyłącznie wielką literą*:

• Wrześnianin / Wrześnianka,
• Neklanin / Neklanka,
• Miłosławianin / Miłosławianka,
• Pyzdrzanin / Pyzdrzanka,
• Kołaczkowianin / Kołaczkowianka.

Jadę volkswagenem czy Volkswagenem?

Pozostajemy przy wielkiej literze. Co oczywiste, w ten sposób zapisujemy nazwy firm i marek wyrobów przemysłowych (np. Volkswagen, Mercedes, Pepsi, Wrangler). Do tej pory jednak pojedyncze egzemplarze tych wyrobów były zapisywane małą literą (jadę volkswagenem, piję pepsi, noszę wranglery). Od 1 stycznia także w takich przypadkach obowiązuje zapis wielką literą. Napiszemy zatem:

• Przed wrzesińskim ratuszem zaparkował biały Volkswagen.
• Goście raczyli się zimną Pepsi z cytryną.
• Miał na sobie mocno wytarte, granatowe Wranglery.

Pałac Reymonta, czyli jaki?

Przyszedł czas na ujednolicenie w drugą stronę. Zapewne wszyscy pamiętają ze szkoły zasadę, zgodnie z którą przymiotniki tworzone od nazw osobowych, zakończone na -owski, zapisywane były różnie w zależności od tego, czy odpowiadały na pytanie czyj? (interpretacja dzierżawcza), czy jaki? (interpretacja jakościowa). W pierwszym przypadku był więc utwór Mickiewiczowski, a w drugim – wieczór mickiewiczowski. Od 1 stycznia 2026 roku nie ma już tego rozróżnienia i w obu przypadkach zapisujemy takie przymiotniki małą literą. Analogicznie napiszemy zatem:

• Ważnym punktem na mapie gminy Kołaczkowo pozostaje pałac reymontowski.

Poza ulicami wszystko duże

Najważniejsi polscy językoznawcy (a z pewnością ci najbardziej decyzyjni) postanowili wprowadzić w nazwach obiektów przestrzeni publicznej pisownię wielką literą stojącego na początku wyrazu: aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz – jednak przy utrzymaniu pisowni małą literą wyrazu ulica.

• Zgodnie z tą zmianą poprawnie zapiszemy dziś:
• Polecamy spacer ulicą Wrzosową we Wrześni.
• Stamtąd niedaleko już do Parku Piłsudkiego (lub: Parku im. Józefa Piłsudskiego).
• Z tych terenów często korzystają mieszkańcy Osiedla Lipówka.
• W centrum miasta od lat dumnie stoi Pomnik Dzieci Wrzesińskich.

Wprowadzono też pisownię wielką literą wszystkich członów (oprócz przyimków i spójników) w wielowyrazowych nazwach lokali usługowych i gastronomicznych. Tak więc poprawnie napiszemy dziś:

• Wybieram się na ten film do Kina Trójka.
• W weekend zajrzymy do Restauracji Rynek24.
• Zrobiłem dzisiaj zakupy w Aptece na Sławnie.

Lekcja geografii: decyduje drugi człon

Z jednej zmiany Rada Języka Polskiego wycofała się tuż przed wejściem w życie nowych zasad. Przymierzano się do ujednolicenia pisowni wielowyrazowych nazw geograficznych i miejscowych poprzez wprowadzenie wielkiej litery również tam, gdzie drugi człon jest rzeczownikiem w mianowniku (np. jezioro Niedzięgiel), a nie np. przymiotnikiem (Jezioro Powidzkie). Zrezygnowano z tego, argumentując, że ta zmiana przyczyniłaby się do zbyt dużego chaosu. Zostaje więc po staremu, czyli:

• kiedy drugi człon jest przymiotnikiem lub rzeczownikiem nie w mianowniku, piszemy wielką literą również poprzedzający je wyraz, np. Morze Bałtyckie, Jezioro Słupeckie, Wyspa Edwarda;
• kiedy drugi człon jest rzeczownikiem w mianowniku, pierwszy pozostaje zapisany małą literą: morze Bałtyk, jezioro Mamry, wyspa Uznam.

Warto zwrócić uwagę, że zgodnie z tą zasadą można zatem dwojako zapisać nazwę zalewu na Wrześnicy (który ma niejedną oficjalną nazwę):

• zalew Lipówka,

ale:

• Zalew Wrzesiński.

To tylko niektóre z wprowadzonych niedawno zmian w polskiej ortografii. Wszystkie 11 punktów można znaleźć na stronie internetowej RJP.

* Przy okazji przypominamy: mówi się, że piszemy coś „małą lub wielką" literą (ewentualnie „od małej, od wielkiej"), ale nigdy nie „z małej, z wielkiej" – to błąd.