Mościcki otwierał, państwo zaniedbało [FOTO]

Budynek dawnej Szkoły Mleczarskiej to duma przedwojennej Wrześni. Niestety dzisiaj znajduje się w opłakanym stanie. Właściciel – Skarb Państwa – udaje, że nie ma problemu. Oto niezwykła historia tego gmachu. 

Dawny „mlecz” przy ul. Gnieźnieńskiej 29 charakterystyczny obiekt, który znajduje się w gminnej ewidencji zabytków i strefie ochrony konserwatorskiej historycznego układu urbanistycznego Wrześni. Jego rozmiary sprawiają, że wyróżnia się wśród zabudowy ulicy Gnieźnieńskiej. Zajmuje 1009 m2, a gdyby doliczyć pierwsze piętro głównego korpusu, to powierzchnia użytkowa wynosi ponad 1500 m2. Do tego należałoby uwzględnić częściowo użytkową piwnicę.

POCZĄTKI

Obiekt został wybudowany w latach 1927–1929 według projektu architekta Mariana Pospieszalskiego. Prace budowlane, które prowadził Franciszek Kilkowski z Wrześni, rozpoczęły się pod koniec 1927 roku. Niebagatelne znaczenie miała postawa władz miasta. Ówczesny burmistrz Wacław Sołtysiak bardzo życzliwie odnosił się do tej inwestycji. Miasto przekazało za darmo grunt pod budowę, a także zobowiązało się bezpłatnie dostarczać szkole wodę i elektryczność oraz zwolnić placówkę od innych miejskich opłat.

W październiku 1928 roku gmach szkoły był już gotowy. Szkoła Mleczarska została uroczyście otwarta 25 maja 1929 roku. W inauguracji uczestniczył prezydent Ignacy Mościcki. Placówka szybko stała się jednym z najważniejszych ośrodków kształcenia kadr mleczarskich w kraju. Przyciągała uczniów z różnych regionów Polski.

BUDYNEK REPREZENTACYJNY

Budynek powstał na planie litery C i składał się z części głównej, piętrowej, krytej dachem namiotowym, oraz dwóch parterowych budynków bocznych (skrzydeł, zwanych też oficynami), również krytych dachami namiotowymi. Wysoki parter został przeznaczony na sale lekcyjne, laboratorium, bibliotekę, pokój nauczycielski, sekretariat i gabinet kierownika. W dolnych pomieszczeniach znajdowała się stołówka i kuchnia oraz świetlica, zaś na piętrze były pokoje dla internistów. Dwa boczne skrzydła budynku zostały przeznaczone na mieszkania dla nauczycieli i kierownika szkoły.

Gmach jest przykładem reprezentacyjnej architektury publicznej końca lat 20. XX wieku. Powstał jako symbol nowoczesności odrodzonej Polski i miał podkreślać znaczenie mleczarstwa dla gospodarki państwa. W chwili powstania należał do najnowocześniejszych tego typu kompleksów edukacyjno-produkcyjnych w kraju.
Placówka, którą wybudowała Wielkopolska Izba Rolnicza, od chwili utworzenia nosiła nazwę Szkoła Mleczarska, a od 1945 roku – Państwowa Szkoła Mleczarska.

W późniejszych latach funkcjonowała pod nazwą Zespół Szkół Mleczarskich. W 1946 roku majątek izby znacjonalizowano i właścicielem budynku stało się państwo, choć ostatecznie Skarb Państwa nabył tę nieruchomość przez zasiedzenie 1 stycznia 1985 roku. Gdy w 1961 roku otwarto nowy gmach szkoły, po drugiej stronie ul. Czerniejewskiej (obecnie jest to blok mieszkalny), budynek szkoły ostatecznie przekształcono w internat. W bocznych skrzydłach pozostały mieszkania dla nauczycieli. 

PODARUNEK

2 marca 2007 roku Wojewoda Wielkopolski podarował budynek przy ul. Gnieźnieńskiej 29 Powiatowi Wrzesińskiemu. Celem darowizny było wykorzystanie go na potrzeby edukacji publicznej, jednak ostatecznie nie został on zrealizowany. Przyczyną były trudności związane z pozyskaniem środków na wykonanie prac remontowo-inwestycyjnych, a następnie trwające od 2016 roku postępowanie sądowe dotyczące wypowiedzenia stosunku najmu osobom zajmującym jeden z lokali mieszkalnych. W związku z tym, z uwagi na niezrealizowanie celu darowizny, pod koniec sierpnia 2020 roku Starosta Wrzesiński – reprezentujący Skarb Państwa – dokonał odwołania darowizny w formie aktu notarialnego.

BATALIA SĄDOWA

W międzyczasie, w styczniu 2020 roku, Zarząd Powiatu Wrzesińskiego wystąpił do Wojewody Wielkopolskiego o tzw. komunalizację budynku. Po prawie trzech latach wojewoda odmówił. Władze powiatu odwołały się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, jednak minister utrzymał w mocy decyzję wojewody. Powiat złożył skargę do sądu administracyjnego. Ostatecznie w styczniu br. decyzja ministra została utrzymana w mocy przez Najwyższy Sąd Administracyjny. W efekcie właścicielem budynku jest Skarb Państwa.

KOMITET SPOŁECZNY

Na początku 2026 roku stowarzyszenie Projekt Września, Rada Rodziców przy Powiatowej Szkole Muzycznej I stopnia we Wrześni i nauczyciele tej placówki, nauczyciele i absolwenci Szkoły Mleczarskiej we Wrześni, Polskie Stronnictwo Ludowe we Wrześni oraz radny Rady Powiatu Wrzesińskiego Stefan Tomczak powołali do życia Komitet Społeczny. Między styczniem a marcem ciało to przeprowadziło zbiórkę podpisów pod petycją do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Wojewody Wielkopolskiego oraz Starosty Wrzesińskiego.

Była to w zasadzie prośba o podjęcie działań w celu zaadaptowania budynku dawnej Szkoły Mleczarskiej na nową siedzibę Powiatowej Szkoły Muzycznej. W budynku tym mogłaby się znaleźć również izba pamięci o tradycjach mleczarskich. Petycję podpisało 1101 mieszkańców Wrześni i okolicznych miejscowości, a także osoby, które czuły więź z budynkiem dawnego „mlecza”. Świadczy to o tym, że kwestia ta jest ważna nie tylko dla lokalnej społeczności.

BRAK ZAINTERESOWANIA

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego odpowiedziało, że zainicjowanie działań zmierzających do ewentualnej zmiany siedziby szkoły muzycznej należy do samorządu powiatowego. Z kolei Wojewoda Wielkopolski wskazał, że nie jest w stanie rozpatrzyć merytorycznie petycji ze względu na toczące się postępowania sądowe. To była zaskakująca odpowiedź, biorąc pod uwagę, że sprawy sądowe były już od wielu tygodni zakończone.

Najbardziej zdumiewające było stanowisko Starostwa Powiatowego we Wrześni. Starosta Anita Kraska zdecydowała, aby petycją zajął się Zarząd Powiatu Wrzesińskiego. Ten, głosami jej samej i członka zarządu Jarosława Czyża, uznał petycję za niezasadną. Dwie członkinie zarządu były nieobecne, radny Arkadiusz Sobczak był za pozytywnym rozpatrzeniem petycji. W uzasadnieniu wskazano na koszty adaptacji budynku oraz podniesiono argument niżu demograficznego. Nie odniesiono się natomiast do sprawy dziedzictwa kulturowego II Rzeczypospolitej i stworzenia izby tradycji. Komitet Społeczny nie zaprzestał jednak działań i podejmuje już kolejne inicjatywy.

UPAMIĘTNIENIE

Pamięć o szkole jest żywa wśród lokalnej społeczności. 1 września 2023 roku absolwenci i byli pracownicy Szkoły Mleczarskiej umieścili przed nią tablicę z napisem:
W tym miejscu prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki

25 maja 1929 roku uroczyście otworzył szkołę mleczarską z zakładem szkolnym. Szkoła funkcjonowała do 2003 roku.
Jednym z inicjatorów upamiętnienia był Marek Dyba. Były dyrektor „mlecza” podkreślił w rozmowie z „Wiadomościami Wrzesińskimi”, że absolwenci dawnej Szkoły Mleczarskiej są rozczarowani brakiem konkretnych działań Powiatu Wrzesińskiego. Zabiegali o zagospodarowanie niszczejącego obiektu, popierając m.in. pomysł utworzenia w nim szkoły muzycznej i izby pamięci mleczarstwa.

– Wiadomo, że szkoły mleczarskiej już tam nie będzie, ale zależy nam, żeby budynek istniał, nie zawalił się i został w jakiś sposób wykorzystany – mówi Marek Dyba.
Były dyrektor przypomina też, że za trzy lata (w 2029) przypadnie setna rocznica powstania szkoły. Jego zdaniem do tego czasu powinny rozpocząć się przynajmniej prace zabezpieczające obiekt.

– Jesteśmy bardzo zawiedzeni. Budynek straszy i może dojść tam do nieszczęścia, a ze strony powiatu nadal brakuje jednoznacznego stanowiska – podkreśla pedagog.

Źródła:
Kazimierz Chochół, Marek Dyba, Dzieje Szkoły Mleczarskiej we Wrześni, „Przegląd Powiatowy” z 21 grudnia 2018 r.
Franciszek Karpiński, Dzieje Szkoły Mleczarskiej we Wrześni, Warszawa 1990.
Archiwum „Wiadomości Wrzesińskich” i informacje własne redakcji.