„Nieskończenie Niepodległa”. Akcja Ośrodka Karta i „Wiadomości Wrzesińskich” (cz. 2 i 3)

Co się wydarzyło sto lat temu, że mamy dziś prawo mówienia o sobie: jesteśmy Polakami? Chcemy to przypomnieć i podyskutować. 

historia 11:59 24-01-20180 0

Ośrodek Karta uruchomił ogólnopolski program „Nieskończenie Niepodległa”, który ma – jak czytamy w zaproszeniu – „umożliwić w ciągu całego 2018 roku szeroką debatę dotyczącą Rzeczpospolitej w latach 1918-2018, w ścisłym kontekście bytu niepodległego”.

„Wiadomości Wrzesińskie” zostały Partnerem tego programu. Wszystkie 52 odcinki cyklu będziemy publikowali na portalu Wrzesnia.info.pl, na podstronie Czytelnia, w zakładce Historia – a to dlatego, że bardzo zależy nam na dyskusji, chcemy poznać Państwa zdanie, a na portalu jest to możliwe. Dziś kolejne odcinki.

Listopad

Jesienią 1918 wszystkie zasadnicze siły, wewnętrzne i zewnętrzne, składają się na Rzeczpospolitą. Kończenie się wojny uruchamia nową energię społeczną i polityczną, żywiołowo zmienia relacje między narodami, które dotąd określone były przez dominację mocarstw. 

Kraków, 31 października 1918. Pierwsza polska warta na odwachu krakowskim. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
 
Lwów, koniec 1918 roku. Oddział polskich obrońców miasta. Fot. Ośrodek KARTA

Całkowity upadek carskiej Rosji, rozpad Austro-Węgier, klęska militarna Niemiec – oznaczają dla Europy Środkowo-Wschodniej szansę stanowienia porządku sprawiedliwego, uwzględniającego odrębne tożsamości.

Lwów, 5 grudnia 1918. Stanowisko polskiej artylerii na Cytadeli. Fot. Ośrodek KARTA

Polska powraca jako państwo zintegrowane wolą społeczeństwa polskiego, lecz zarazem w roli silnego potencjalnie konkurenta dla wszystkich sąsiadów, którzy też ustanawiają ramy swego istnienia. Emocjonalną jedność kraju, wspieraną przez Aliantów, naruszają napięcia polityczne – dwóch zwalczających się formacji, a także graniczne, gdy narasta wrogość wobec narodów ościennych.

Lwów, koniec 1918 roku. Martwe konie na ulicy Słowackiego po walkach polsko-ukraińskich. Fot. Ośrodek KARTA

Początek listopada – oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej rozpoczynają rozbrajanie żołnierzy trójprzymierza.

Warszawa, listopad 1918. Plakat nawołujący do rozbrajania żołnierzy niemieckich. Fot. Wacław Saryusz-Wolski / Narodowe Archiwum Cyfrowe

5 listopada – państwa centralne przyjmują warunki zaproponowane przez prezydenta USA Woodrowa Wilsona i proszą o zawieszenie broni.

Lwów, koniec 1918 roku. Zniszczenia w budynku Dyrekcji Kolei Państwowych po walkach polsko-ukraińskich. Fot. Ośrodek KARTA

7 listopada – w Lublinie powstaje Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.

10 listopada – uwolniony z więzienia w Magdeburgu Józef Piłsudski wraca do Warszawy, na Dworcu Głównym wita go między innymi członek Rady Regencyjnej Zdzisław Lubomirski.

Fotoreportaż z dni 10–11 listopada 1918 opublikowany w tygodniku „Świat”, nr 46/1918

11 listopada – Józef Piłsudski obejmuje naczelne dowództwo nad tworzącą się Armią Polską; Ignacy Daszyński wraz z rządem lubelskim ustępują na rzecz Piłsudskiego; Tymczasowa Naczelna Rada Ludowa w Poznaniu opowiada się za przyłączeniem do Polski; Niemcy podpisują warunki zawieszenia broni, kończy się I wojna światowa; Maria z Łubieńskich Górska (ziemianka): Pierwszy to dzień prawdziwie niepodległej Polski, oczyszczonej od Moskala i Niemca, jesteśmy nareszcie sami, co marzone – ziszczone, co kochane – otrzymane… Pan Bóg zrobił dla nas wszystko; obyśmy dzieła Jego nie psuli. […]

Warszawa, 11 listopada 1918. Tymczasowy Naczelnik Państwa Józef Piłsudski przemawia przed Pałacem Namiestnikowskim. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Wojsko niemieckie, idąc za przykładem Berlina, bez oporu broń rzuca. Mamy więc już i karabiny, i kartaczownice, i amunicję, i duże zapasy surowców, żywności, ubrań, samochodów. Łatwa ta zdobycz upaja miasto, ulice przepełnione, ludzie płaczą z radości, ściskają się nieznajomi. „Mamy Polskę!” – mówią głośno. […] Radość ogólna, dzień to przepiękny, cudowny, o którym tylko w snach się marzyło.

Warszawa, listopad 1918. Tymczasowy Naczelnik Państwa Józef Piłsudski (pośrodku) w otoczeniu żołnierzy Legii Akademickiej. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

12 listopada – Naczelny Wódz Józef Piłsudski wydaje odezwę do społeczeństwa Polskiego: Obywatele i obywatelki! […] Okupacja w Polsce przestaje istnieć. Żołnierze niemieccy opuszczają naszą Ojczyznę. Rozumiem w pełni rozgoryczenie, jakie we wszystkich kołach społeczeństwa obudziły rządy okupantów. Pragnę jednak, abyśmy nie dali się porwać uczuciom gniewu i zemsty. Wyjazd władz i wojsk niemieckich musi odbyć się w najzupełniejszym porządku. […] Obywatele! Wzywam Was wszystkich do zachowania zimnej krwi, do równowagi i spokoju, jaki powinien panować w narodzie pewnym swej wielkiej i świetnej przyszłości.

Fotoreportaż z dni 10–11 listopada 1918 opublikowany w tygodniku „Świat”, nr 46/1918

13 listopada – Komitet Narodowy Polski w Paryżu zostaje uznany przez Francję za rząd de facto, dzięki czemu Polska należy do państw zwycięskiej koalicji.

14 listopada – ustępująca Rada Regencyjna oddaje władzę w ręce Józefa Piłsudskiego, który misję utworzenia rządu powierza Ignacemu Daszyńskiemu.

Lwów, listopad 1918. Żołnierze na lwowskim rynku podczas konfliktu polsko-ukraińskiego. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

16 listopada – Józef Piłsudski rozsyła notę do rządów USA, Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch, Japonii, Niemiec oraz „wszystkich państw wojujących i neutralnych” informującą o powstaniu państwa polskiego.

Warszawa, 11 listopada 1918. Studenci Uniwersytetu Warszawskiego przed Pałacem Namiestnikowskim. Zdjęcie zamieszczone w „Tygodniku Illustrowanym”, nr 46/1918

17 listopada – po protestach narodowej demokracji Daszyński ustępuje ze stanowiska, Piłsudski na jego następcę wskazuje Jędrzeja Moraczewskiego.

Materiały prasowe przedstawiające manifestację patriotyczną, która przeszła ulicami Warszawy 17 listopada 1918

29 listopada – Józef Piłsudski zostaje Tymczasowym Naczelnikiem Państwa.

Thumb tem podsumowanie dai

Damian Idzikowski

11:59 24-01-2018